D. Dalaq qarının sol yuxarı qvadrantda (sol qabırğaaltı nahiyədə) yerləşir: yuxarıdan diafraqma, anterior, lateral, posteriorda qabırğa qövsi ilə qornur

C. Normal dalağın çəkisi 75-150 qr-dır

B. Dalaq arteriyası qarın kötüyünün (trunks celiacus) şaxələrindən biridir. Dalaq venası isə yuxarı çöz venası ilə birləşib portal venanı əmələ gətirir.

A. Dalağın travması (zədələnməsi) zamanı ilk saatlarda qarında ağrı, başhərlənmə, huşun itməsi, ürəkbulanman kimi şikayətlər qeyd olunur. Hərarət adətən ilk saatlarda olmur, dalaq hematoması infeksiyalaşarsa hərarət ola bilir.

A. Qarının travmalarında ilkin görüntüləmə müayinəsi kimi standart olaraq USM istifadə edilir. USM qaraında mayeni (qan), parenximatoz orqanların, o cümlədən dalağın zədələnməsini (daxili qanaxmanı və dalaq kapsulunun tamlığının pozulmasını) təyin etmək üçün vacib müayinədir. KT stabil xəstələrdə tətbiq edilir, parenximatoz orqan zədələnəməsini daha dəqiq görmək, damar zədələnmələrini yoxlamaq, boşluqlu orqan və sümük zədələnmələrini dəqiqləşdirmək üçün istifadə edilir. MRT travmalarda az istifadə edilir. ERXPQ öd yolları və pankreas axacağı zədələnmələrində tətbiq edilə bilər.

C. Dalağın zədələnməsi ilə birlikdə icmal rentgenoskopiya zamanı xəstənin qarın boşluğunda (periton boşluğunda) sərbəst havanın müəyyən olunması yanaşı olaraq boşluqlu üzvlərin (mədə və bağırsaqların) zədələnməsi zamanı rast gəlinir.

E. Qarın boşluğunun küt travmaları zamanı bəzən dalağın subkapsulyar zədələnməsi müşahidə edilir və bir müddət sonta kapsula partladıqdan sonra xəstədə daxili qanaxma əlamətləri qeyd edilir.

A. Daxili qanaxması olan xəstələr məcburi oturmuş vəziyətdə olurlar. Onlar uzanmaq istədikdə kəskin ağrılar olduğu üçün əvvəlki vəziyyətlərin almış olurlar ki, buna "Hacıyatmaz" simptomu deyirlər. Buna səbəb isə diafraqmal peritonun geniş sahədə qıcıqlanmasıdır.

D. Qarın travmalarında qarındaxili qanaxmanı yoxlamaq üçün əvvəllər laparosentez istifadə edilirdi. Son onilliklərdə bu məqsədlə standart olaraq USM tətbiq edilir. USM qeyri-invaziv, tez yerinə yetirilən və ucuz üsul olmaqla yanaşı qarındaxili qanaxmaları və parenximatoz orqan zədələnmələrini göstərən hassas üsuldur.

B. Dalağın zədələnmələri zamanı, xüsusən iti alətlə kapsulanın zədələnmələrində yaranın tikilməsi əməliyyatı aparılır ki, bu splenorrhaphia (Spleno-dalaq + rhaphe –tikmək ) adlanır. Dalağın tam çıxarılmasına splenektomiya, hissəvi çıxarılmasına rezeksiya, piyliyə və digər toxumaarası sahələrə köçürülməsinə autotrasnplatasiya deyilir.

B. Qeyri-operativ yola müalicəyə hemodinamik müşahidə, USM və ya KT nəzarəti, kristaloid məhlullar və qan köçürülməsi daxildir. Uşaqların dalağı böyüklərlə müqayisədə daha qalın kapsula və xeyli hamar əzələ qatına malikdir. Bu faktorlar uşaqların dalağında hemostazın sabitliyini təmin edir. Qeyri-operativ müalicə hemodinamik stabil xəstələrdə göstərişdir. Yaşından asılı olmayaraq kristalloid infuziyasından sonra hemodinamik göstəricilər bərpa edilmədikdə xəstələr təcili laporotomiya olunmalıdırlar.

A. Sağlam şəxslərdə splenektomiya olunduqdan sonra Postsplenektomik sindrom riski 1,5%-2,1%, hematoloji patologiyalar zamanı isə 2-7,5% arasındadır. Həmçinin yaşı 4-dən az olan uşaqlarda risk daha böyükdür və 2,5 % təşkil edir. Uşaqların daha böyük risk altında olması təsdiq edilmişdir.

E. Splenektomiyadan sonra kapsullu bakteriyalara qarşı immunitet ciddi zəifləyir. Ona görə də splenektomiydan əvvəl və ya sonrakı 1-2 həftə ərzində pnevmokokklara və meningokokklara qarşı peyvən olunma məsləhətdir. Splenektomiyadan sonra 1 il ərzində 1,5% hallarda postsplenektomik sepsis baş verir. Splenektomiya olunmuş xəstələrdə yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyasından sonra qəfil qızdırmanın meydana çıxması, üşütmə, ürək bulanma və qusma ilə müşaiət olunan haldır. Bu vəziyyət 12-24 saat ərzində şok, damardaxili yayılmış laxtalanma və adrenal çatışmazlıqla müşaiyət olunan ildırımsürətli sepsisə keçir. Ölüm halları 40-70% arasındadır.

C. Mövcud təlimatlara əməl olunaraq dalağın xilası iti alətlə zədələnmələrin təxminən yarısında mümkündür.

A. Dalağın autotransplantasiyası toxumasının (pulpanın) zəngin qan təchizi olan piylik kisəsinə köçürülməsidir. Zaman keçdikcə transplantın ölçülərinin böyüməsi müəyyən olunur.Sadalanan digər köçürmələr praktikada tətbiq edilmir.

B. Splenektomiya olunmuş xəstələrdə Postsplenektomik sepsisin qarşısını almaq məqsədi ilə immuniteti zəiflədən radio- və kimyəvi terapiyanın aparılmasına ehtiyatla yanaşmaq lazımdır.

A. Splenomeqaliyalı xəstədə eritrositlər, leykositlər (neytrofil qranulositlərin) və trombositlərin sayının azalması.

D. Mədə xorası olan xəstələrdə hipersplenizmə rast gəlinməz. Hipersplenizmin səbəbləri spesfik infeksiyalar (Vərəm), parazitar xəstəliklər, limfoma və qaraciyərin sirrozu zamanı rast gəlinir.

E. Albumin qaraciyərdə sintez olunduğu üçün hipersplenizim zamanı qanda albuminin miqdarı azalmaz.

D. Anemiya, trombositopeniya, immun çatmazlıq və perihepatik sarılıq kimi əlamətlər hipersplenizimüçün xarakterikdir, diarreya isə xarakterik deyil.

C.İdiopatik trombositopenik purpura autoimmun mənşəli trombositopeniyadır. Bu xəstəlikdə dalaq böyümür və məhz dalağın böyüməməsinə görə hpersplenzim törədən digər xəstəliklərdən diferensasiya edilir. Digər səbəblər splenomeqaliya törədirlər.

D. Hipersplenizm əksər hallrda (95%) dalağın birincili xəstəliyi deyil və ikincili xəstəlikdir. Ona görə də səbəbin aradan qaldırılması ilk seçimdir. Səbəb aradan qaldırılmazsa ikinci seçim kimi splenektomiya, arteriya liqasiyası, splenorenal yanyol edilə bilər. Splenektomiya seçilərsə autotransplantasiya unudulmamalıdır.

A. Splenomeqaliya dalağın həcminin böyüməsinə deyilir.

E. Splenektomiya splenomeqaliyanı aradan qaldırmaq üçün aparılmaz, hipersplenizmi aradan qaldırmaq üçün aparılar. Splenektomiyanın digər 4 məqsdləri yuxarıdakı cavablardakılardır.

C. Kəskin leykemiya splenektomiyaya əks göstərişdir. Digərləri splenektomiyaya mütləq göstərişlərdir.

E. Göstərilən xəstəliklərin hamısı qan hüceyrələrinin xəstəlikləridir. Aqranulositoz splenektomiyaya əks göstərişdir. Digərlərində isə eritrosit və trombositlərin destruksiyasını azaltmaq üçün splenektomiya aparılır.