Özət
Ürək əməliyyatlarının bir neçə özəllikləri vardır ki, bunların birincisi xəstələrin hərtərəfli və geniş müayinəsi, digəri isə əməliyyat vaxtı köməkçi vasitələrdən geniş istifadə olunmasıdır.
Ürək əməliyyatı planlanan xəstələr geniş və diqqətli müayinə olunmalıdır, çünki, başqa sahələrdə problemə səbəb olmayan kiçik kənaraçıxmalar ürək cərrahiyyəsində ağır nəticələr verə bilər.
Əksər hallarda ağciyər və ürək əvəzediciləri, ürəyi dayandırma üsulları lazım gəlir.
Ağciyər-ürək körüyü – oksigenləşdirməni və qan dövranını təmin edən cihazdır. O, əməliyyat vaxtı ağciyəri və ürəyi müvəqqəti əvəz etmək üçün istifadə edilir.
Ekstrakorporal membran oksigenasiyası ağciyəri və ya həm ağciyəri həm də ürəyi nisbətən uzunmüddət ərzində (günlərlə) əvəz etmək üçün istifadə edilən cihazdır.
Süni ürək cihazları ürəyi daha uzunmüddətə - həftələr və aylar ərzində əvəz edir.
Ürəyi dayandırmaq və hərəkətsiz ürəkdə əməliyyat apararkən üç yoldan biri seçilir: ürəyin fibrilyasiyası, xəstənin soyudulması və kardioplegiya.
Qapaqların bərpası təmir və ya dəyişdirmə əməliyyatları ilə həyata keçirilir.Təmir əməliyyatlarına annuloplastika, valvuloplastika, kommisurotomiya, balon dilatasiyası aiddir. Dəyişdirmə əməliyyatları – qapaqların mexaniki və ya bioloji qapaqlarla əvəzedilməsidir, cərrahi və ya endovaskulyar yolla həyata keçirilir.
Aorta-koronar şunt və ya yanyol əməliyyatı aorta ilə tac damarları arasında damar körpüsünün yaradılmasıdır və koronar arteriya xəstəliklərində tətbiq edilir. Ədəbiyyatda buna koronar arter bypass və aorta-tac yanyol (ATY) əməliyyatı da deyilir.
Ürək əməliyyatları üzrə suallar
Ağciyər-ürək körüyü
|
Suallar |
Cavablar |
|
Ağciyəri və ürəyi əvəz etmək üçün hansı süni vasitələr var |
|
|
Ekstrakorporal membran oksigenasiyası nədir? |
Ağciyərin və ürəyin günlərlə əvəz edilməsi üçün istifadə olunan cihazdır. Oksigenləşdirmə ilə yanaşı həm də qan dövranını əvəz edə bilən rejimləri var. |
|
Ağciyər-ürək körüyü nədir? |
Əməliyyat vaxtı ağciyəri və ürəyi müvəqqəti əvəz etmək üçün istifadə olunan cihazdır, oksigenləşdirməni və qan dövranını təmin edir. |
|
AÜK necə işləyir? |
Qanı yuxarı və aşağı boş venadan götürüb ağciyər vəzifəsini görən oksigenatordan keçirir və aortaya qaytarır. |
|
AÜK hansı əməliyyatlarda istifadə edilir? |
Açıq ürək əməliyatları, ürək transplantasiyası, ağciyər transplantasiyası, ürək-ağciyər transplantasiyası, böyük arteriyaların proksimal hissələrində aparılan əməliyyatlar. |
|
Antikoaqulyasiya vacibdirmi? |
Bəli, əməliyyatdan öncə və əməliyyat zamanı heparin vasitəsilə.
|
|
Antikoaqulyasiya normal vəziyyətə necə qaytarılır? |
Təbii olaraq somon balıq spermlərindən əldə edilmiş protaminlə |
|
AÜK-dən sonra ürəyin atımını idarə etmək üçün 6 yol hansılardır? |
Nəbz, ritm, dolma həcmi, müqavimət, yığılma gücü, mexaniki vasitələr (aorta daxili balon körüyü, süni ürək körükləri) |
|
AÜK-dən sonra hansı mexaniki problemlər ürəyin atım həcmini azalda bilər?
|
Ürək tamponadası, pnevmotoraks |
|
Ürək tamponadası hemodinamikaya necə təsir göstərir? |
Ürək atımı azalır, nəbz artır, arterial təzyiq düşür, mərkəzi venoz təzyiq artır |
|
Ağırlaşmaları nələrdir? |
Qanın formalı elementlərinin travması (xüsusən trombositopeniya və trombosit disfunksiyası) Pankreatit (ləng axın) Heparinin geri sorulması İşemik insult CPB-dan çıxmada müvəffəqiyyətsizlik Texniki ağırlaşmalar (əməliyyat texnikası) Miokard infarktı |
|
Açıq əməliyyatlardan sonra mediastinal qanaxmanın müalicə metodları hansılardır? |
Protamin, nəfəsvermə sonu müsbət təzyiq (PEEP) ↑, təzə dondurulmuş plazma (TDP), trombosit kütləsi, transeksamik turşusu və əməliyyat |
|
Heparinin geriyə sorulması nə deməkdir? |
AÜK-dən sonra periferik toxumalarda olan heparinin qan dövranına keçməsi nəticəsində baş verən hipokoaqulyasiya. |
|
AÜK-dən sonra sistemik damar rezistentliyini (SDR) azaltmağın yolları hansılardır? |
Xəstənin isidilməsi, sodium nitroprussid və dobutamin infuziyası |
|
Xəstənin AÜK-dən ayrılması çətinləşdikdə nə etmək lazımdır? |
İnotrop preparatlar (epinefrin, dopamin, dobutamin, levosimendan, milrinon) infuziyası Mədəcik dəstək cihazı Aorta Daxili Balon körüyü |
|
AÜK-dən sonra xəstələrin neçə faizində qulaqcıq fibrilyasiyası əmələ gəlir? |
33%-ə qədərində |
|
Aortadaxili balon körüyü necə işləyir? |
Aorta Daxili Balon körüyü aorta daxilinə, sol körpücükaltı və böyrək arteriyalar arasına yerləşdirilən bir balondur. Balon diastolda şişərək diastolik qan təzyiqini, beyin və koronar qan axımını artırır. Sistolda balon boşalaraq mənfi təzyiq əmələ gətirir, müqaviməti azaldır və sistolik qan təzyiqini artırır. |
|
Gücləndirilmiş xarici kontrpulsasiya nədir? |
Aortadaxili balon körüyünün xaricə tətbiq edilən formasıdır. Diastolda koronar, serebral və intestinal perfuziyanı yaxşılaşdırır və bu orqanlarda yeni kollaterallar əmələ gəlməsinə kömək edir. |
Qapaq əməliyyatları
|
Suallar |
Cavablar |
|
Qapaqlarda hansı əməliyyatlar aparılır? |
Təmir və dəyişdirmə |
|
Qapaq protezləşdirilməsi nədir? |
Zədələnmiş qapaqların bioloji (toxuma) və ya mexaniki qapaqlarla əvəz edilməsidir. |
|
Qapaqların növləri hansılardır? |
Mexaniki və bioloji |
|
Bioloji qapaqlar nə deməkdir |
Heyvanlardan, insanlardan alınan və ya bioloji toxumalardan hazırlanan qapaqlardır |
|
Bioloji qapaqların müsbət və mənfi cəhətləri nələrdir? |
Ömür boyu antikoaqulyasiya tələb etmir, lakin müəyyən müddətdən sonra deqradasiya olunur və təkrarən əməliyyat lazım gəlir. |
|
Mexniki qapaqlar nədir? |
Adətən keramikadan hazırlanan sintetik qapaqlardır |
|
Mexaniki qapaqların müsbət və mənfi cəhətləri nələrdir? |
Adətən daimidir, lakin ömür boyu antikoaqulyant qəbul olunmalıdır. Ona görə də qanaxmaya meylli xəstələrdə əks-göstərişdir. |
|
Əməliyyatın ölüm faizi nə qədərdir? |
1-5%. |
|
Süni qapaq qoyulmuş xəstələrə diş çəkmə prosedurundan öncə hansı preparatlar verilməlidir? |
Endokarditin profilaktikası üçün antibiotiklər.
|
|
Ross əməliyyatı nədir? |
Xəstənin öz pulmonar qapağı aortaya, pulmonar qapağın yerinə isə bioloji qapaq qoyulur.
|
Aorta-koronar şuntlama əməliyyatı
|
Suallar |
Cavablar |
|
Aorta-koronar yanyol əməliyyatı nədir? |
Aorta ilə tac damarları arasında damar körpüsünün yaradılması |
|
Göstərişlər nələrdir? |
|
|
Texnikası necədir? |
Aorta ilə koronar arteriyanın darlıqdan sonrakı hissəsi arasına damar körpüsü yerləşdirilir. |
|
Körpü (yanyol) məqsədilə hansı damarlardan istifadə olunur? |
Daxili döş arteriyası Böyük dərialtı vena Mil arteriyası Sağ qastroepiploik arteriya Kiçik dərialtı vena Dalaq arteriyası |
|
Ağırlaşmaları nələrdir? |
Qanaxma, ürək tamponadası Miokard infarktı, aritmiyalar Yaranın irinləməsi Plevral, perikardial maye Qreft trombozu Döş sümüyü çatlaması, bitişməsinin gecikməsi (sternal dehissens) Postperikardiotomiya sindromu, insult |
|
Əməliyyatın ölüm faizi nə qədərdir? |
Tək AKŞ əməliyyatı üçün 0.6-1.3% (kəskin miokard infarktı keçirmiş xəstələrdə 5%-10%-ə dək) |
|
Hansı dərmanları əməliyyatdan sonra təxminən bütün xəstələr ömrüboyu qəbul etməlidir? |
Aspirin, beta-blokator, statinlər. |
|
AKŞ əməliyyatı ürək ağciyər aparatı olmadan icra edilə bilərmi? |
Bəli, günümüzdə AKŞ ürək-ağciyər körüyü ilə və onsuz həyata keçirilir. |
|
Postperikardiotomiya sindromu nədir? |
Perikardiotomiyadan sonra əmələ gələn perikardit (naməlum etiologiyalı), 3 aya qədər müşahidə edilə bilər. |
|
Əlamətləri nələrdir? |
Hərarət Döş qəfəsində ağrı, qulaqcıqların fibrillyasiyası Halsızlıq Perikardın sürtünmə küyü Perikardial maye, plevral maye |
|
Müalicəsi nədir? |
QSİƏ dərmanlar, steroidlərlə (birgə və ya təklikdə), diuretiklər |
|
Miokard infarktından sonrakı perikardit necə adlanır? |
Dressler sindromu |
|
Minimal invaziv aorto-koronar yanyol əməliyyatı nə deməkdir? |
Kiçik torokotomiya ilə, AÜK olmadan daxili döş arteriyasının sol ön enən arteriyaya (mədəciklərarası arteriya) anastomoz edilməsi |
|
Transmiokardial lazer revaskulyarizasiyası nədir? |
Qanın miokard əzələsinə daha yaxşı nüfuz etməsi üçün lazer vasitəsilə miokardda kiçik dəliklər açılır. |
|
Hansı ürəkdə transmural qan təchizatı geniş yayılıb? |
Sürünənlərdə və insan dölündə |
|
Gücləndirilmiş xarici kontrpulsasiya nədir? |
Aortadaxili balon körüyünün xaricə tətbiq edilən formasıdır. Diastolda koronar, serebral və intestinal perfuziyanı yaxşılaşdırır və bu orqanlarda yeni kolloterallar əmələ gəlməsinə kömək edir. |