Qarın travması - Özət və Suallar

Özət

Travmalarda qarın ən çox zədələnmə bölgələrindən biridir və travmalara bağlı ölümlərin təxminən 1/3 qarındaxili zədələnmələrin payına düşür (qarındaxili qanaxma, boşluqlu orqan zədələnmələri).

Qarın travmasına diaqnostik yanaşma. Qarın travmasında xəstənin stabil olub-olmamasından asılı olmayaraq əvvəlcə standart ardıcıllıqla (YADDAŞ) birinci yoxlama təkrarlanır, stabillik qiymətləndirilir və gərəkərsə stabilləşdirmə tədbirləri həyata keçirilir. Bu məqsədlə klinik müayinə, USM (FAST) və stabil xəstələrdə KT, açıq yaraların təftişi edilir, əlavə olaraq endoskopiya, laparoskopiya, laborator və digər müayinələr aparıla bilər. Qarın müayinəsində ilk növbədə təcili laparotomiyaya göstərişlər axtarılır: qarındaxili qanaxma və boşluqlu orqan zədələnmələri

qeyri-stabil xəstədə açıq və ya qapalı qarın travması
stabil xəstədə boşluqlu orqan və ya böyük damar zədələnmələri
qarın boşluğuna keçən açıq yaralanmalar
qarının güllə yaralanmaları
peritonit və perforasiya əlamətləri

Stabil qapalı travmalarda parenximatoz yaralanmaları USM və KT ilə izlənilir.

Əməliyyat prinsipləri. Qarın travmalarında orta laparotomiya ilk seçimdir, stabil xəstələrdə laparoskopiya da tətbiq edilə bilər. Əməliyyatın vaxtı əvvəl qanaxma dayandırlır, sonra kontaminasiya aradan qaldırılır (bərpa). Əməliyyat vaxtı qanaxmanı daimi dayandırmaq mümkün olmursa zədələnməyə nəzarət cərrahiyyəsi tətbiq edilir (tamponada, 24-48 saat gözləmə, sonra çıxarma və bərpa). Bərpa işləminin xarakteri zədələnmənin yerindən və dərəcəsindən asılıdır. Boşluqlu orqan yaralanmaları birincili işlənilir, tikilir, hematomalarını açmaq və qanaxan damarları tikmək lazımdır (qida borusu və 12bb hematomaları bundan istisnadır), destruksiyalarında isə rezeksiya lazım gəlir. Parenximatoz orqanların yaralanmalarında hemostaz edilir, avulsiyalarında rezeksiya, ektomiya (dalaq) hətta transplantasiya (qaraciyər) aparıla bilər, hemaptomalarını isə açmaq lazım deyil. Damarlar yaralanmalarında təcili əməliyyat və bərpa lazımdır (açıq zədələnmə və mərkəzi hematomalar).

Qarın travması üzrə suallar

N.Y.Bayramov, Ş.Ə.Məmmədova

Suallar	Cavablar
Qarının açıq yaralanmalarının növləri hansılardır?	daxilə keçməyən (1/3) daxilə keçən, lakin qarındaxili zədələnmə törətməyən (1/3) daxilə keçən və qarındaxili orqan zədələnməsi törədən (1/3)
Qarın divarında yaranın daxilə keçdiyini göstərən əlamətlər nələrdir?	tək qarın zədələnməsi olan qeyri-stabil xəstə yarada qarındaxili orqanların görünməsi yaradan orqan möhtəviyyatının gəlməsi diffuz peritonit və sepsis əlamətləri qaraciyər kütlüyünün itməsi qarının dimanikada böyüməsi qarının güllə yaralanması USM və ya KT də qarında artan maye
Qarının açıq yaralanmalarında xəstəyə ümumi yanaşma prinsipləri hansılardır?	təcili laparotomiya və ya laparoskopiyaya – daxilə keçən yaralar yaranın genişləndirilməsi və təftişi, gərəkərsə KT – daxilə keçməyən yaralar
Odlu silah yayralanmalarında xəstələrə ümumi yanaşma prinsipləri hansılardır?	stabil və peritonit əlamətləri olmayan xəstələrdə üçlü-kontrastlı KT ilə qeyri-operativ izləmə
Qarının küt travmalarında ümumi yanaşma prinsipləri hansılardır?	təcili laparotomiya - Qeyri-stabil və klinik əlamətləri olan xəstələrdə KT - stabil, çoxlu travması olan xəstələrdə
Qarın travmalarında təcili laparotomiyaya göstərilər nələrdir?	hemodinamikası qeyri-stabil, açıq və ya qapalı qarın travması qarın boşluğuna keçən açıq yaralanmalar küt travmalı xəstələrdə boşluqlu orqan zədələnməsi və ya magistral damar zədələnməsi peritonit və perforasiya əlamətləri
Hemodinamikası stabil olan küt travmalı xəstələrdə parenximatoz orqan zədələnməsi varsa hansı tədbirlər görülməlidir?	izləmək qanaxma davam edərsə laparotomiya və ya angioqrafik müdaxilələr
Boşluqlu orqan zədələnmələrində əməliyyat üsulları hansılardır?	I-II-III dərəcəli zədələnmələrdə birincili işlənmə, tikiş (köndələn) rezeksiya + anastomoz
Boşluqlu orqan hematomalarında ümumi yanaşma prinsipləri nələrdir?	Hematoma açılmalı, hemostaz təmin edilməli və perforasiya yoxlanmalıdır
Dalaq və qaraciyər hematomalarında cərrahi əməliyyata göstərişlər nələrdir?	böyük damar zədələnməsi əlamətləri (böyümə, pulsasiya) hematomanın partlaması
Retroperitoneal hematomalara ümumi yanaşma prinsipləri nələrdir?	mərkəzi hematomalar açılmalı yan və çanaq hematomalarında qalça və ya böyrək arteriyasının zədələnməsi varsa açılmalı
Mədə travmalarının diaqnostik üsulları nələrdir?	nazoqastrik zonddan qanlı ifrazatın gəlməsi USM-də qarında maye, KT-də qarındaxili hava və kontrast ekstravazasiya
Kəmər simptomu nədir və nə zaman müşahidə olunur?	Qarının aşağı nahiyəsində kəmərəbənzər ekximozdur və nazik bağırsaq perforasiyalarında müşahidə oluna bilər
Duodenal travmalarının klinik əlamətləri nələrdir?	keçməzlik əlamətləri - hematoma qanaxma, peritonit və retroperitonal fleqmona əlamətləri
Duodenal travmalarının diaqnostik üsulları nələrdir?	kontrastlı KT və əməliyyat vaxtı diaqnostika
Duodenal travmalarının müalicə üsulları hansılardır?	Hematoma – NQZ və 2 həftə izləmə, keçməzlik davam edərsə əməliyyat Mənfəzə keçməyən yara - tikiş, NQZ, drenaj Mənfəzə keçən yara- əlavə olaraq kənarlaşdırma tədbirləri Ampula zədələnmələri – stend və ya PDR
Kənarlaşdırma tədbirləri nədir?	12bb-a tökülən mədə, öd və pankreas şirələrini kənarlaşdırılması, bağırsağın həzm traktından kənarlaşdırılması
Kənarlaşdırma tədbirlərinə nələr aiddir?	dekompressiya piloru bağlama divertikulizasiya
Kənarlaşdırma tədbirləri nə zaman aparılmalıdır?	Tikiş və ya anastomoz buraxması riski yüksəkdirsə
ERXPQ vaxtı duodenal zədələnmələrin hansı ağırlıq dərəcələri var?	Yüngül – mikroperforasiya Orta – kiçik yaralanmalar Ağır – böyük yaralanmalar - rеtropеritonеal və ya intrapеritonеal mayе
ERXPQ vaxtı duodenal zədələnmələrin müalicə üsulları hansılardır?	Yüngül - 3-4 gün ərzində konservativ müalicə Orta – 10 gün ərzində konservativ müalicə Ağır - 10 gündən çox konservativ müalicə və ya əməliyyat
Qaraciyər zədələnmələrinin diaqnostika üsulları hansılardır?	açıq zədələnmələri əməliyyat vaxtı USM və KT Küt zədələnmələr KT
Qaraciyər zədələnmələrinin müalicə üsulları hansılardır?	Hemostaz küt zədələnmələrdə - konservativ müalicə KT-də davam edən ekstravazsiya tapılarsa embolizasiya partlamış hematomalarda əməliyyat böyüyən və qapı nahiyyəsində tapılan böyük hematomaları açmalı Qaraciyər avulsiyalarında – qaraciyər transplantasiyası
Qaraciyər travmalarında konservativ müalicə üçün hansı şərtlər var?	Xəstə hemodinamik stabil olmalı Qarındaxili digər zədələnmə olmamalı Sıx hemodinamik və görüntüləmə müşahidəsi olmalı
Öd yolları zədələnmələrinin diaqnostik üsulları hansılardır?	əməliyyatdaxili xolangioqrafiya stabil xəstələrdə MRT və ERXPQ
Öd yolları zədələnmələrinin müalicə üsulları hansılardır?	Xolesistoektomiya - öd kisəsinin hematomalarında, avulsiya zamanı Ru-tipli ilgəklə bilioenterik anastomoz - axarların seqmentar defektlərində T-drenaj üzərindən yaranın tikilmə - IV, V dərəcəli yaralanmalarda
Mədəaltı vəz travmalarında diaqnostika üsulları hansılardır?	laparotomiya zamanı vaxtaşırı KT və amilaza təyini pankreatik duktoqrafiya - MRT, ERXPQ, əməliyyatdaxili duktoqrafiya
Mədəaltı vəz travmalarında müalicə üsulları hansılardır?	konservativ müalicə - qapalı travmalarda təcili əməliyyat - açıq travmalar
Mədəaltı vəz hematomalarında yanaşma prinsipi necə olmalıdır?	Hematoma açılmalı, hemostaz təmin edilməli, axacaq zədələnməsi dəqiqləşdirilməli
Mədəaltı vəz yaralanmalarında yanaşma prinsipi necə olmalıdır?	I, II dərəcə – sorucu drenaj III dərəcə – distal pankreatotomiya IV dərəcə – nekroektomiya, Ru-tipli pankreato-yeyunostomiya V dərəcə - PDR
Mədəaltı vəzin qapalı travmalarında əməliyyata göstərişlər nələrdir?	hemodinamika qeyri-stabil KT-də böyük və artan hematoma, peripankreatik maye peritonit, psevdokist, abses digər orqanların zədələnməsi inkar edilməyən hallar
Dalaq travmalarının diaqnostika üsulları hansılardır?	əməliyyat vaxtı KT
Dalaq travmalarının müalicə üsulları hansılardır?	Müşahidə - hemodinamika stabil olan xəstələrdə Təcili əməliyyat – qeyri-stabil xəstələrdə
Sidik axarı yaralanmalarında diaqnostika üsulları hansılardır?	əməliyyatdan əvvəl kontrastlı KT əməliyyat vaxtı venadaxili indikokarmin və ya uretradaxili metilen mavisi vurmaq
Sidik axarı yaralanmalarında əməliyyat üsulları hansılardır?	aşağı 1/3-də - reimplantasiya orta və yuxarı 1/3-də - stend üzərindən yaranın tikilməsi və ya urtero-uretroanastomoz
Sidik kisəsi yaralanmalarında diaqnostika üsulları hansılardır?	makroskopik hematuriya, peritoneal maye əlamətləri KT sistoqrafiya
Sidik kisəsi yaralanmalarında müalicə üsulları hansılardır?	intraperitoneal ekstravazasiyalarda cərrahi bərpa ekstraperitoneal ekstravazasiyalarda konservativ müalicə
Sidik kisəsi yaralanmalarında cərrahi fiksasiyaya göstərişlər nələrdir?	3 həftədən çox katater müalicəsi ilə sağalmayan yaralanmalarda sidik kisəsi boyunu zədələnmələrində yanaşı rektal, vaginal zədələnmələrdə
Sidik kanalı zədələnmələrinin diaqnostik üsulları hansılardır?	Sidik kanalının xarici dəliyində qan görünməsi, xayada şişkinlik və qançırlar, rektal müayinədə hematoma əlamətləri retroqrad uretroqrama
Sidik kanalı zədələnmələrinin müalicə üsulları hansılardır?	sidik kateteri ilə yaranın sağalmasını təmin etmək (3-6 ay) və ya epistoma cərrahi bərpa
Böyrək travmalarında müalicə üsulları hansılardır?	böyrəkqoruyucu konservativ cərrahi müalicə
Böyrək travmalarında böyrək kapsulunun açılmasına göstərişlər nələrdir?	böyüyən və ya pulsasiya edən perirenal hematoma böyrək arteriyası zədələnməsi böyrək avulsiyası
Uşaqlıq travmalarında müalicə üsulları hansılardır?	histerektomiya - ağır dərəcəli yaralanmalarında və destruksiyalarında, hamilə qadınlarda qanaxma və fetal ölüm zamanı hamilələrdə ciddi obstetrik və cərrahi nəzarət

Travma - Özətlər və Suallar Baxış sayı: 12622